De wijsheid van de tweede levenshelft

Filosofische kring over ouder worden
Wijsheid komt met de jaren: het is een even bekende als problematische gemeenplaats. Reeds Aristoteles wist dat ouderen zeker niet automatisch wijs zijn. Toch heeft wijsheid zijn aantrekkingskracht als ideaal voor ouder worden nooit zijn glans verloren. Dat bewijst ook Frits de Lange, ethicus en theoloog, in zijn boek Eindelijk volwassen. De Lange wil een ‘ander script’ voor de tweede levenshelft presenteren. Hij is kritisch op het dominante discours over ‘succesvol ouder worden’, waarin het succes wordt afgemeten aan de mate waarin senioren erin slagen om zo lang mogelijk ‘jong’ (fit, actief, productief) te blijven. Beide perspectieven op ouder worden – het verval-perspectief en het succes perspectief – schieten tekort stelt hij. In plaats daarvan zoekt de auteur een derde weg, tussen de onrealistische heroïek van oud-worden-als jong-blijven en de deprimerende doem van oud-worden-als-verval. De Lange laat zich inspireren door een rijk palet aan bronnen: de gerontologische theorie van Tornstam, de levenslooppsychologie van Erikson en het werk van Baltes over wijsheid. Maar ook diverse filosofen en theologen, zoals Bonhoeffer, Duintjer en Schopenhauer, bieden hem bouwstenen voor het ontwikkelen van zijn visie op wijsheid. Naast academische bronnen maakt De Lange bovendien gebruik van de poëzie van Elisabeth Eybers, het bijbelboek Job en diverse mystieke denkers. Een charmante en bij vlagen ontwapenende kant van het boek is dat De Lange zijn eigen worstelingen met het ouder (en wijzer) worden niet buiten schot laat. Openhartig verweeft hij voorbeelden uit zijn eigen leven met zijn betoog; de ‘vernederende’ ervaring van het moeten dragen van een gehoorapparaat, niet meer mee kunnen komen op de fietsclub, de angst dement te eindigen. Hij lijkt met zijn betoog niet alleen zichzelf, maar zijn hele eigen generatie – de babyboomers – aan te sporen om hun overmatige gehechtheid aan autonomie en zelfontplooiing los te laten en in de herfst van hun leven een andere richting in te slaan: de smalle weg die leidt van een opgeblazen, egocentrisch zelf naar een ijler, ‘lichtgewicht zelf’. Een zelf als dat van Eybers, die in het door De Lange geanalyseerde gedicht Uitsig op die kade opmerkt: ‘Ek mis myself steeds minder’ en ‘Ek hoop om te voldoen aan omgekeerde bloei’.

Meedoen?
Data: maandag 5 januari (p. 7-47: Leeftijd en wijsheid), 2 februari (p. 48-88: Jezelf overstijgen), 2 maart (p. 88-124: De marges van zelfsturing), 30 maart (p. 125-150: Sterven aan jezelf) en 11 mei 2026 (p. 151-183: Hoe wijsheid zich laat zien)
Tijd: keuze uit een middaggroep om 15.00 uur of een avondgroep om 20.00 uur
Plaats: Adventskerk, Julianalaan 3
Kosten: 5 euro per bijeenkomst