Het goddelijke laat zich aarzelend in onze wereld kennen #advent

Het is een bescheiden engel, deze engel van Paul Klee. Hij heeft zijn ogen neergeslagen, de handen gevouwen en lijkt in zichzelf gekeerd. Ook de manier waarop hij is afgebeeld is bescheiden: slechts met enkele lijnen wordt hij aangegeven.

Klee noemde hem ‘der vergessliche Engel’. Het is een wonderlijke naam, want wat bedoelt hij daarmee? Is het de vergeetachtige engel, de engel van het vergeten of de engel van de vergetelheid?

Klee maakte deze engel in 1939, in een serie van meerdere engelen. Hij was toen uit Duitsland verbannen naar Zwitserland, omdat zijn werk als entartete Kunst werd beschouwd. Zijn leven werd steeds meer beperkt: hij had nauwelijks contact met zijn kunstbroeders en hij leefde in een beperkte wereld door een zeldzame huidziekte, waar hij in 1940 aan zal overlijden. Is het voor hem de engel van de vergetelheid, die zich terugetrokken heeft van het wereldtoneel en tot zichzelf gekeerd?

Maar je zou hem ook kunnen duiden als de vergeten engel. Paul Klee heeft ooit eens gezegd dat zijn kunst niet het zichtbare weergeeft, maar dat het zichtbaar maakt. Zijn werk slaat een brug tussen het zichtbare en het onzichtbare. Zo slaat deze bescheiden engel een brug van onze zichtbare, rationele wereld naar het onzichtbare, de kracht die ons leven draagt, naar God. Het goddelijke laat zich voorzichtig en aarzelend in onze wereld kennen, zichtbaar en ervaarbaar voor hen die er oog voor hebben. Het is verglijkbaar met het beeld van dat kind dat in onze wereld komt: een aankondiging in de tere lijnen van deze bescheiden engel, die zo gemakkelijk voorbij gelopen wordt, vergeten.