Lezers van AdRem over schuld en schaamte

Schuld en schaamte liggen dicht bij elkaar

Ik heb ervaren dat schuld en schaamte dicht bij elkaar liggen. Na vijftien jaar zelfstandig ondernemerschap kwam daar, zo’n vijftien jaar geleden, een abrupt einde aan door een zakelijk èn persoonlijk faillissement.

En daar sta je dan … zonder huis, zonder geld, zonder baan, zonder inkomen, zonder perspectief, maar wel mét twee studerende kinderen en een bezorgde echtgenote. Een gevoel van schuld voerde meteen de boventoon, niet alleen naar mijzelf maar vooral ook naar mijn gezin. Waarom moest ik zo nodig ondernemer worden terwijl ik een goede vaste baan had? Daarnaast ook schaamte, oftewel een ik-heb-gefaald – gevoel, een schuldgevoel naar anderen die werden benadeeld door mijn handelen. Ons gezin bleek juist te beschikken over een enorme veerkracht, een soort oerkracht. Er werd helemaal niet gesproken over schuld of verwijtbaarheid naar mij toe. Achteraf iets met verkeerde beslissingen nemen, maar ook externe factoren die een rol speelden. Die veerkracht, mijn sociale steunstructuur en mijn kennismaking met het remonstrantse geloof met al haar ruimte en vrijheid, heeft de schuld en schaamte uiteindelijk verdreven. Het leven loopt zoals het loopt. Niets is vanzelfsprekend en daar moeten we ons bewust van zijn en blijven … iedere dag weer.

René Kuzee, Schoonhoven

Voorbij schuld en schaamte

Het was een van de grootste ontdekkingen in mijn leven. Dat ik het leven, mijn leven, zonder schuld of schaamtegevoel kon leven, mág leven. Zelfs zonder mezelf daarover schuldig te voelen, zonder dat schaamte nodig is. De zorgeloosheid, ruimte en vrijheid die dit me geeft, is ongekend.

Van God los, zou je denken, want je hebt toch een geweten nodig? Schuld en schaamte hebben we toch niet voor niets? Ja, dat is hoe ik het vroeger zag. Maar mijn ervaring is inmiddels anders. Want het tegendeel bleek waar. Omdat in schuld en schaamte – onbewust – zoveel moeten en denken zit, kon ik weinig ontspannen en daardoor het goddelijke eenvoudigweg niet ervaren.

Overigens kan ik nog steeds mijn onvolkomenheden zien, hoe ik tekort kan schieten. Wat nodig is in de wereld en in mezelf. Ik kijk er nu niet vanuit oordeel naar, maar vanuit onderscheidingsvermogen, met zachtheid en begrip. Tekortkomingen in mezelf stop ik niet weg uit schaamte,– integendeel – ik merk ze juist eerder op. En die bij anderen begrijp.

Ook ben ik niet in een passieve wolk terecht gekomen. Eerder kom ik tot meer direct handelen en spreken, met onverwachte, wonderlijke consequenties. En ga ik steeds helderder zien, wat de politiek – zowel links als rechts – gemeen heeft met religies: het oordelende vingertje. En hoe goddeloos dit eigenlijk is.

Sylvia I. Saakes, Schiedam
Auteur van De logica van een crisis.