Het verschil tussen binnen en buiten is heel klein

Claartje Kruijff is niet religieus opgevoed en pas op later leeftijd predikant geworden. Ze staat daarom met een been buiten de kerk en met een been erbinnen. Dat is haar plaats. Op de drempel.

Waarom ben je ooit theologie gaan studeren? Wat ben je daarna gaan doen?

Mijn keuze voor de studie theologie was het gevolg van een lange en diepe existentiële zoektocht, dat is wat te veel om hier te delen. Achteraf zie ik dat het een gezonde zoektocht was; ik had de taal toen niet om het te benoemen voor wat het was: een dieper verlangen naar inbedding in een geloofsleven. Een PKN – collega zei tijdens zijn laatste dienst voordat hij met emeritaat ging: ik kom hier om te vinden wat ik in mijn eentje niet ontvangen kan. Dat vond ik zo sterk en herkenbaar!

Vanaf wanneer ben je je gaan richten op een publiek buiten de gelovige wereld?

Dat heb ik niet bewust opgezocht, het gebeurde mij al vrij snel. Omdat vrijwel niemand met wie ik privé omga naar de kerk gaat, werd ik al heel snel gevraagd om iets te betekenen bij een uitvaart of een huwelijk. Of ik een keer zou willen aanschuiven bij een gespreksgroep of een lezing zou willen geven bij een bedrijf over hoop? Het ging eigenlijk vanzelf. En dit buitenkerkelijke deel van mijn werk is blijven groeien. De afgelopen jaren heb ik meegewerkt aan modules binnen leiderschapstrainingen en allerhande lezingen gegeven bij bedrijven of op congressen over onderwerpen zoals bijvoorbeeld hoop, vertrouwen, gemeenschap.

In de tussentijd ben ik boeken gaan schrijven vanuit wat ik allemaal in het geloofsleven en in de gezamenlijkheid ervan heb gevonden en nog steeds ontdekken kan. 

Ik sta met een stevig been binnen de kerk en met eentje erbuiten. Dit is mijn plaats. Op de drempel. Stevig geworteld in de traditie en tegelijk met het gezicht ook naar buiten; met de steun van de  gemeenschap in mijn rug.

Waarom doe je dat? Wat wil je overbrengen? Wat heeft de theologie/de kerk de wereld te zeggen?

Voor mij is het belangrijk om die fundamentele religieuze ruimte en taal die we hebben te delen. Omdat ik denk dat veel mensen iets van die notie zijn kwijtgeraakt of nooit hebben meegekregen en daar wel ten diepste naar verlangen.

Er wordt nog te vaak over binnen en buiten de kerk gesproken. Het verschil tussen binnen en buiten is heel klein, ga daar maar vanuit. Mensen leven met dezelfde verlangens, hoop, vragen, ademnood, zorgen. Het probleem is dat heel veel mensen denken dat ze deze dingen in hun eentje moeten uitzoeken. Daarbij blijven de hardnekkige (voor)oordelen over de kerk leven. Mensen weten daardoor vaak niet meer dat er gezamenlijke plekken zijn waar het openlijk gaat over wie we ten diepste zijn en ook kunnen zijn met elkaar. Waar nagedacht wordt over wat ons verbindt: onze kwetsbaarheid en angst, hoop, ons verlangen naar solidariteit, gerechtigheid en compassie. Juist onze gezamenlijke kwetsbaarheid wijst ons richting onze gezamenlijke weerbaarheid.

Claartje Kruijff is niet religieus opgevoed en pas op later leeftijd predikant geworden. Ze staat daarom met een been buiten de kerk en met een been erbinnen.

Tijdens de boekpresentatie van mijn laatste boek in de Geertekerk heb ik verteld dat ik zelf een publieke plaats als een kerk nodig heb waar het oud en stil is. En waar het ritueel zich herhaalt. Ik vertelde dat ik kerkgang steeds opnieuw nodig heb om mijn plaats en roeping te begrijpen in deze chaotische, grimmige wereld; om op mijn plek gezet te worden als ik mijzelf te groot maak of te klein. Om het vrijere, genereuzere deel van mijzelf op te delven. Om zuinig op een ander te zijn en ook op mijzelf. Om nieuwe adem en vrijheid te kunnen ervaren en mijn zorgen even neer te kunnen leggen in gebed. Waar ik word toebedeeld aan mensen die ik anders niet zou tegenkomen en zij aan mij. In deze gezamenlijke ruimte kan ik mijn kompas toetsen en scherpen. Bovendien wordt er iets van mij verwacht en dat doet mij goed. Ik vertelde dit tijdens die presentatie – en zei er toen bij: ik zou nu bijna zeggen, laat ons bidden, maar vrees niet, het is maar een boekpresentatie. De mensen moesten een beetje lachen, maar het waren buitenkerkelijken die mij wilden spreken na afloop: die ruimte die jij bidden noemt, daar had ik wel meer van willen meemaken.

Het kan me nog steeds raken als mensen bij elkaar komen in een kerk. Allemaal maar mensen onder de mensen. Die geraaktheid wil ik blijven delen, die ruimte wil ik groter en inclusiever maken omdat ik denk dat deze gezamenlijke ruimte heilzaam en bekrachtigend is. Voor ons privé maar ook voor ons als maatschappij.

Wat zijn je tips voor andere theologen?

Vind je eigen stem, het heeft bij mij even geduurd, ik kwam wat later in het vak terecht, maar ik kan nu zeggen dat ik stevig sta. Blijf te allen tijde dicht bij jezelf en zorg dat je zelf ook blijft ontvangen en leren. Ga je niet verexcuseren voor wat je gelooft en ook niet teveel uitleggen. Wees niet teveel bezig met wie er allemaal niet is op zondag, dat verkrampt!

Claartje Kruijff (1971)
predikant in de Geertekerk in Utrecht