Vindbaar en aanspreekbaar zijn

Predikant Joost Röselaers kijkt graag buiten het eigen erf. Hij publiceert vaak op plekken die je niet zo snel met een kerk associeert, zoals Elsevier en het Financieel Dagblad. De jongere generatie heeft behoefte aan houvast in verhalen, rituelen en gebouwen.

Nico ter Linden schreef een boek over het predikantschap met de veelzeggende titel Alleen maar vrije tijd. Dat is inderdaad het mooie en het waardevolle aan het ambt van predikant. Je mag zelf in grote mate bepalen hoe je jouw dagen invult. En met wie. Dat vraagt om lef en openheid. De Church of England is in deze een grote inspiratiebron voor mij. Je kunt van deze kerk geen lid worden. Daar zit een fundamenteel principe achter. Iedereen hoort erbij. Als predikant in Londen heb ik de kracht van deze mindset ervaren. Wie hoort er bij jouw gemeente? Een ieder die een beroep op je doet. Er is geen onderscheid tussen lid en geen-lid. Binnen en buiten de kerk. Ik ben gezegend met kerkenraden die mij de ruimte geven. Je hebt als predikant veel vaste taken: diensten, gespreksgroepen, pastoraat, organisatie. Maar daarnaast moet er vrije tijd overblijven om present te zijn in de samenleving en om het grote geestelijke en spirituele verlangen dat er is te beantwoorden.

Ik groeide op in het buitenland, mijn basisschooltijd in Genève en mijn middelbareschooltijd in Dakar. Mijn jaren in Dakar waren vormende jaren. Ik zat op een katholieke school met voornamelijk islamitische klasgenoten. Wij gingen als familie op zondag naar de enige protestantse kerk van de stad. Ik raakte gefascineerd door religie. Wat het met mensen doet. Hoe het zin kan geven in uitzichtloze situaties. En vooral welk houvast je eraan kunt ontlenen. In Senegal is er geen rechtsstaat, geen politie en overheid waar je op kunt vertrouwen. God is jouw enige houvast. Ik ging theologie studeren uit interesse voor wat religie kan betekenen. Pas later in mijn studie, en geïnspireerd door onder andere Eric Cossee en Mijnke Bosman, werd het predikantschap een serieuze optie. Ik heb er nooit spijt van gehad juist vanwege die vrije tijd. Materieel gezien hebben we het in Nederland substantieel beter dan in Senegal. Maar het verlangen naar geestelijke en spirituele diepgang is zeer aanwezig. Ik kom vrije tijd te kort.

Vindbaar zijn
Hoe ga ik de wereld in? Je moet allereerst vindbaar zijn. De kerken hebben zich in Nederland veilig teruggetrokken achter hun muren. We hebben de secularisatie deels aan onszelf te danken. In Engeland maakte ik kennis met een zelfbewuste kerk. Dat was een verademing! We hebben met het bijbelse verhaal een schat aan inzichten in huis. We hebben prachtige gebouwen en veelbetekenende rituelen te bieden. We hebben mensen met vrije tijd in huis! Bij ons geen consulten van vijf minuten en ook geen stappenplan zoals bij een coach. Nee. We zijn er onvoorwaardelijk voor de ander. Maar hoe komt de ander erachter dat je er bent en dat hij/zij een beroep op je kan doen? Ik ben daarom actief op social media en als publicist. Daarmee maak ik ons gedachtegoed en onze activiteiten zichtbaar. Dat is de eerste stap. Je moet te vinden zijn en aanspreekbaar.

De tweede stap is het adresseren van het ongemak dat er in Nederland bestaat over religie. Ik schreef voor de Van Mierlo-Stichting een artikel over het ongemak over religie bij (sociaal-) liberalen in Nederland. We weten ons geen raad met religie. Dat ongemak verandert wel van kleur. Voor mensen die ouder zijn dan ik (46) is dat ongemak vaak verbonden met een anti-houding. We hebben toch afscheid genomen van beklemmende religies! Voor mensen die jonger zijn dan ik is het ongemak verbonden met onwetendheid. Zij hebben geen idee waar het voor staat. Dat is een verlies en tegelijk een grote kans. Ik voel bij met name de jongere generatie een grote mate van onbevangenheid. Zij willen graag weten waar ik voor sta. Ook zij hebben behoefte aan houvast in verhalen, rituelen en gebouwen.

Ik onderscheid nog een derde stap: actief zijn in het maatschappelijke debat. Ingaan op uitnodigingen. Met name rond Kerstmis en Pasen word ik veelvuldig uitgenodigd. Maar ook

– ik noem enkele voorbeelden – voor de starttoespraak van een rally (wat neerkomt op een zegen), een verhaal over integriteit voor commissarissen, over vergeving voor ex-gedetineerden. Het valt mij vaak op hoe weinig kennis er meer is over het geloof. Je moet als het ware bij nul beginnen. Vooroordelen tegenspreken. Tegelijk merk ik dat daar een grote openheid en interesse is voor het bijbelse verhaal en de kerkelijke tradities. De anti-tijden liggen echt wel achter ons!  

Behoefte aan duiding
Ik richt mij op een breed publiek om twee redenen. Allereerst, omdat het de Remonstranten ten goede komt. Bij elke dienst zie ik wel belangstellenden binnendruppelen die ik elders heb ontmoet of die iets van mij gelezen hebben. Remonstranten zijn een goed bewaard geheim. Ten tweede, vanwege het geestelijke en spirituele verlangen in de samenleving. Er is zo’n behoefte aan duiding. Aan verdieping vanuit bronnen. Aan rituelen. Met name de doop is bezig met een opvallende revival.

Die dooprevival vat het verlangen in de samenleving goed samen. Een verlangen naar transcendentie. Dat wat groter is dan ik. Het verlangen om ingebed te zijn in een traditie en in een gemeenschap. Als tegengif tegen een doorgeschoten individualisme. En een verlangen naar spiritualiteit, naar mystiek. Er is meer dan mijn ogen kunnen zien. Ik vind het gesprek hierover met mensen binnen en buiten de kerk buitengewoon inspirerend. Dankzij de secularisatie is er een grote mate van eigenheid ontstaan. Je gaat zelf op zoek naar inspiratie. In alle vrijheid en onbevangenheid. Ik voel mij bevoorrecht om mijn vrije tijd te mogen vullen met dergelijke, wezenlijke gesprekken.

Joost Röselaers (1989)
predikant van de Remonstrantse Gemeente Naarden-Bussum en van de Waalse Kerk Amsterdam.