Over hoop in de moderne cinema

Gaat u ook zo graag naar de betere film in het filmhuis? Dompelt u zich ook graag tijdelijk onder in zo’n donker filmzaaltje? Even helemaal in die andere wereld van de film die emoties en verwondering oproept, je raakt en aan het denken zet over zin en betekenis van het leven? Dan is de filmconferentie From Darkness to Light: Hope in Contemporary Cinema wat voor u.Van 8 tot 12 oktober 2025 vindt deze plaats op verschillende plekken in Amsterdam. Organisator is de International Interchurch Film Organisation (Interfilm), samen met de Remonstranten, de Vrije Universiteit en Het Filmgesprek. Michel Peters spreekt met Johan Roeland, bestuurslid van Interfilm en nauw betrokken bij de organisatie van deze Nederlandse conferentie. In het dagelijks leven is hij hoofddocent aan het Remonstrants Seminarie.

Wat hebben kerk en film eigenlijk met elkaar gemeen? Is film de religie van de toekomst?
‘Nee, zo ver wil ik niet gaan, maar film heeft een grote zingevingspotentie. Geloof en film zijn verwant. Beide hebben ze mythologische potentie: ze creëren andere werelden en ze draaien om zingeving en betekenisverlening, om goed en kwaad. Je ziet religieuze thema’s en symboliek in films terugkomen. Film creëert een wereld die geloofwaardig is en om een tijdelijke suspension of disbelief vraagt. Doordat film veel meer middelen tot zijn beschikking heeft dan tekst door het gebruik van beeld, geluid en acteurs, is film in hoge mate evocatief. Filmgesprekken, ook bij de remonstranten doen we dat vaak, doen het over het algemeen goed. Je kunt met elkaar in dialoog over hoe film raakt aan jouw persoonlijke existentiële vragen en dat spreekt veel mensen aan.’

Wat is de specifieke focus op films van Interfilm?
‘Interfilm is een protestants oecumenische internationale filmorganisatie die de dialoog tussen kerk en cinema wil versterken. Zij doet dat door (geld)prijzen uit te reiken op internationale filmfestivals en daar juryleden heen te halen om films te beoordelen. Wij hanteren daarvoor onze eigen criteria, we hebben onze eigen manier van kijken naar films. Centrale vraag daarbij is steeds of de films aansluiten bij waar wij als kerk voor willen staan. Dan gaat het om inclusiviteit, zorg voor elkaar en mensenrechten bijvoorbeeld. Ook organiseren de nationale afdelingen (met name in Zwitserland en Duitsland) programma’s rond film en maken zij documentatie en lesmateriaal over interessante films.

Geloof hoeft in de film helemaal niet aan de orde te komen. We hebben ooit The Old Oak van Ken Loach in de prijzen laten vallen. Die film gaat over een vluchtelingenfamilie die komt te wonen in een klein, traditioneel dorp in Noord-Engeland. De filmmaker begint bij het discours dat tegenwoordig gangbaar is in Europa: de eigen bevolking heeft het op alle fronten zwaar. De armoede en andere problemen in het dorp worden in de film stevig neergezet. Wat begint als uitsluiting ontwikkelt zich vervolgens tot openheid voor elkaar.’

Hoe gaat de Nederlandse conferentie er uit zien? Wat is de relevantie voor de Remonstranten?
‘Een keer per drie jaar organiseert Interfilm een conferentie met daaraan gekoppeld een Algemene Vergadering. Dit jaar is dat dus in Nederland met een focus op het thema Hoop in films. Interfilm heeft in Nederland zo’n 25-30 leden. Negen van hen hebben deze conferentie georganiseerd, waaronder ook de remonstrantse predikanten Bert Dicou en Martijn Rozing. Traditionele onderdelen van een filmconferentie zijn het gezamenlijk kijken en bespreken van films en het luisteren naar lezingen. Dat doen wij ook. Keynotes worden gegeven door prof. dr. Brent Rodriguez-Plate (Hamilton College, Clinton, New York) en prof. dr. Mariecke van den Berg (Vrije Universiteit, Amsterdam). Maar heel bewust hebben we interactieve en experimentele workshops aan het programma toegevoegd. Filmmaker in residence is Elsbeth Fraanje die de documentaire Sexual Healing maakte over het seksuele leven van een spastische vrouw. We zien in de film de uitdagingen die dat voor haar met zich mee brengt en we worden geconfronteerd met onze eigen visie op seksualiteit en schoonheid. We hebben daarnaast een sessie met iemand die filmmuziek maakt. Daar bespreken we hoe muziek hoop kan aanbrengen in de film. Ook komt er een filmcriticus van het Parool langs om ons te leren hoe je goede filmkritieken kunt schrijven. We gaan ook nadenken over hoe je film kunt toepassen in de geestelijke zorg. En natuurlijk verkennen we de theologische aspecten van hoop. Wat is hoop? Waar vinden we hoop in ons leven? In welke films wordt dit thema aangeraakt?

Onze gasten komen natuurlijk ook om Amsterdam te bezoeken. Daarom hebben we een wandeling georganiseerd langs plekken in de stad die voor de thematiek van hoop relevant zijn, bijvoorbeeld het homomonument: een monument dat verwijst naar een geschiedenis van uitsluiting, vervolging en discriminatie, maar ook naar de veerkracht van de homogemeenschap en naar het hoopvolle verlangen naar een inclusieve en veilige stad. Er is een sessie waarin filmmakers in elkaars films op zoek gaan naar hoopvolle elementen en op zondag 12 oktober organiseren we een cinematografische kerkdienst in Vrijburg. Nou ja, geen standaard academische conferentie dus en daarom zeer geschikt voor predikanten, geestelijk verzorgers en docenten aan middelbare scholen die films in hun werk willen inpassen. Voor remonstranten en andere geïnteresseerden zijn vooral de donderdag en de vrijdag boeiend. Hopelijk worden zij geïnspireerd en krijgen zij ideeën om het thema hoop via films in de eigen lokale context ter sprake te brengen. Het is wel goed om te weten dat de voertaal tijdens de hele conferentie Engels is.’

Zingeving
‘Om de verwantschap tussen kerk en cinema en het zingevingspotentieel van film inzichtelijk te maken beveel ik aan om eens naar de animatiefilm Father and Daughter te kijken van de Nederlander Michael Dudok de Wit. Deze film van negen minuten won een Oscar in 2001. In de film stapt de vader van een dijk in een bootje, vaart weg en laat zijn dochter achter. Dat wordt verder niet uitgewerkt. De dochter blijft haar hele leven die plek aan de dijk opzoeken. Ik heb al vaak met studenten op basis van deze film gesprekken gevoerd over de eigen dood en de dood van geliefden en over het hiernamaals. Eerst deze film bekijken dus, zou ik zeggen en dan aan de conferentie deelnemen.’

Michel Peters

Meer info over de conferentie

Father and daughter