Religieus, humanistisch en pacifistisch

Hoe was het om domineeskind te zijn? Meestal niet zo bijzonder en ook niet erg zichtbaar. Behalve mijn eerste jaren in Oosterbeek heb ik nooit met mijn ouders in een pastorie gewoond, maar in een rijtjeshuis, zoals twaalf jaar in Eindhoven. Veel klasgenoten volgden, net als ik, het bijbels verteluur en daarna catechisatie bij mijn vader Henk de Kievid (1909-1982). Ze wisten dus dat mijn vader dominee was en lieten niet merken of ze dat iets aparts vonden.

Sommige nadelen van domineeskind zijn werden gecompenseerd door voordelen. Mijn vader had zaterdagavond geen tijd voor iets leuks met zijn vrouw Ada, mijn zus Lieneke en mij, want hij zwoegde op z’n preek. Maar andere dagen had hij meer zeggenschap over zijn tijdsindeling dan de meeste werkenden. Daardoor konden we op woensdagmiddag, als er geen school was, met z’n vieren fietstochten maken over de heide en door bossen, bosbessen en eetbare paddenstoelen verzamelen en zwemmen in een Brabants ven. Ik heb vrijheid van dagindeling altijd gekoesterd, als student en ook zoveel mogelijk in mijn banen.

Mijn vader op de kansel in toga en met af en toe bijbels taalgebruik was voor mij een wat vreemde man. Die leek helemaal niet op de aardige, toegankelijke vader thuis waar ik gewoon mee kon praten.  

Een heilig boontje hoefde ik niet per se te zijn, al was mijn moeder daarin strikter dan mijn vader. Zij wilde een goede domineesvrouw zijn en maakte zich meer zorgen over wat anderen zouden kunnen denken. Zij was – oorspronkelijk doopsgezind – ook strakker met bidden voor het eten en zondags kerkbezoek.

Vrijheid

Thuis ben ik niet nadrukkelijk religieus of met de bijbel opgevoed, maar door mijn vader eerder met een soort religieus geïnspireerd humanisme en pacifisme. Er viel weinig te rebelleren en er ontstonden geen conflicten over. Op de middelbare school daalde mijn kerkbezoek omdat ik steeds minder geloofde in de bijbelse teksten. Anders dan mijn iets oudere zus ging ik niet naar de speciale catechisatie om lid te worden van de remonstrantse kerk. Mijn vader heeft me daarover nooit een vraag gesteld. Hij liet me volledig vrij, anders dan mijn moeder, die op haar sterfbed nog zei dat ze hoopte dat ik het geloof zou vinden. Mijn moeder had ook bezwaar tegen mijn relatie met een katholiek meisje toen ik achttien was – in 1962 – en wilde dat ik het uitmaakte, omdat katholieken niet te vertrouwen waren, terwijl mijn vader zich daar niet in mengde. Dat moest ik zelf beslissen. 

Als waarden en normen heb ik veel waardevols meegekregen, dat afkomstig is uit belangrijke christelijke stromingen: eerlijkheid, rechtvaardigheid, vrijheid, gelijkheid en broederschap, luisteren naar elkaar, hard werken, je geweldloos inzetten voor een rechtvaardiger samenleving. Ik onderschrijf dat allemaal zonder het religieus te hoeven onderbouwen. Vroeger heb ik dat nooit als last ervaren en tegenwoordig ook niet. Vooral pacifisme is me van jongs af bijgebracht. Ik kwam in mijn lagereschooltijd eens met een paar klasgenoten thuis, waarvan één zei dat we onze vijanden (een groepje andere jongens) moesten verslaan. Mijn vader reageerde geschokt. Dat waren geen vijanden en we moesten niemand verslaan.

Relativering en humor

Mijn vader leerde mij dat je veel zaken – ook kerkelijke – moet relativeren of met goedmoedige humor bezien. Scherpe humor reserveerde hij voor opgeblazen, gewichtigdoenerige uitbuiters en machthebbers. Hij had een prachtige collectie boeken met politieke karikaturen.

Mede door diezelfde waarden en normen heb ik het politiek altijd goed met mijn vader kunnen vinden. Vaak twijfelden we allebei tussen PvdA en PSP (Pacifistisch Socialistische Partij). Volgens het boek Gesprekken met domineeskinderen (1985) kiezen domineeskinderen opvallend veel een beroep dat qua vrijheid, zeggingskracht en soms ook inhoud dat van de vader … benadert: psychotherapeut, leraar, musicus, cabaretier, schrijver of journalist. Daar herken ik veel in als docent (aan een sociale academie en een lerarenopleiding maatschappijleer), ontwikkelingswerker in Bangladesh en solidariteitswerker tegen de Chileense dictatuur. En schrijver van boeken over die dictatuur en over democratie. Ik voel me agnost en ben geleidelijk de kerk uitgelopen, beter gezegd: er nooit echt binnengegaan. Maar met studiekeuze, werk en politieke opvattingen ben ik – buiten geloof en kerk – vrij sterk in mijn vaders voetsporen getreden. Een huis vol interessante boeken en gesprekken daarover vormden ook een goede voorbereiding voor de universiteit.  

Ik heb niet speciaals meer met de kerk en heb na m’n achttiende vrij weinig remonstranten ontmoet, wel veel (meestal ex-)katholieken. Tegenwoordig ben ik lid van het Humanistisch Verbond. Een vriend maakte me attent op de cursus Uitgesproken remonstranten in de Utrechtse Geertekerk (eind 2025) over drie sociaal bewogen remonstrantse theologen, onder wie twee leermeesters van mijn vader: Heering en Van Holk. Die cursus bracht mij dichter bij mijn remonstrantse wortels. Ik werk nu aan een biografie van mijn vader, te verschijnen in kleine oplage en eigen beheer.   

Jan de Kievid (1944)
Deed een studie geschiedenis met bijvakken sociologie en politicologie aan de Universiteit van Amsterdam. Docent katholieke sociale academie Den Haag, ontwikkelingswerker in Bangladesh, coördinator Chili Komitee Nederland, docent lerarenopleiding maatschappijleer Hogeschool van Amsterdam, auteur van boeken over Chili, democratie en maatschappijleer.
——————————————————————————————————————–

Ds. Henk de Kievid (1909-1982) was predikant in Brielle (NPB, 1939-1940), Den Haag (1940-1942), Oosterbeek (1942-1948) / tevens Nijmegen (1942-1946), Renkum (NPB, 1946-1948), Groningen (1948-1950), Eindhoven (1950-1974) en Zuid-Limburg (1950-1977). In 1974 ging hij met emeritaat.

——————————————————————————————————————–

Biografie Ds. Henk de Kievid
Sinds kort ben ik bezig met een biografie van mijn vader Henk de Kievid (1909-1982), Ik heb al heel wat materiaal, maar zou graag in contact komen met mensen die hem hebben gekend en/of brieven of andere documenten van of over hem bezitten. Het gaat om een vrij korte biografie van ongeveer 100 tot 150 pagina’s, uit te geven in eigen beheer.
Jan de Kievid. Email jan.de.kievid@ziggo.nl, 030-2960182, Leidsekade 101 bis, 3531 HC Utrecht.