De liefde vieren

Ze was er vroeg bij. In een tijd waarin het nog allerminst gebruikelijk was om rituelen te verzorgen buiten de kerkelijke setting leidde Annegien Ochtman vanaf 2006 al huwelijken en uitvaarten in een seculiere context. Kim de Berg sprak met haar over de liefde en over het vieren daarvan.

Samen met Christiane Berkvens, die daarmee al iets eerder begon, was ze een voorloper op dit gebied. Niet alle collega’s namen hen dat in dank af, sommigen verweten hen hun vak niet serieus te nemen. Inmiddels wordt daar gelukkig anders tegen aan gekeken. Het op een goede manier begeleiden van rouw- en trouwbijeenkomsten is wel degelijk een serieus vak, waar juist predikanten bij uitstek voor geschoold zijn.

Met haar expertise en ervaring kon Annegien Ochtman voor veel koppels van betekenis zijn. Niet alleen door het vormgeven van het ceremoniële deel van de grote dag, maar zeker ook door de gesprekken daaraan voorafgaand. Doordat ze de kans kreeg als buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand te kunnen werken, kwamen er steeds meer stellen op haar pad. Anders dan de meeste van deze babsen maakte zij uitgebreid tijd en ruimte voor een gedegen voorbereiding. Als een soort babs-plus ging ze met hen een traject in dat voor huwelijken buiten de kerk niet vanzelfsprekend was: meerdere gesprekken met verdiepende en soms confronterende vragen. Op een zeker moment deed ze meer dan twintig huwelijken per jaar. Met recht mag ze dus een expert genoemd worden op het gebied van de liefde en het vieren daarvan.

Eén keer in haar carrière kwam het tot het laatste uiteindelijk niet, precies door die intensieve voorbereiding. Het stel in kwestie realiseerde zich in de gesprekken met Annegien dat ze toch niet de match waren die ze gehoopt hadden te zijn. The wedding was off.

Communicatie en verwachtingsmanagement

Het is een uitzondering gelukkig. Eigenlijk stappen alle stellen die ze spreekt vol vertrouwen in het huwelijksbootje. Wij gaan het redden, daar zijn ze van overtuigd. Dat is in de loop van de jaren niet veranderd en klopt ook met de realiteit: van de paren die door haar zijn getrouwd, zijn de meeste nog bij elkaar.

Dat neemt niet weg dat Annegien in deze tijd wel uitdagingen ziet die er vroeger niet waren. Zij signaleert bij de generatie dertigers en veertigers hoe druk die het hebben als ze het vergelijkt met vroeger. Naast een leven samen, moet er ook nog alle tijd zijn voor het leven apart, met vrienden, werk, hobby’s en eigen ontwikkeling. Niet verkeerd, zo meent ze, maar het is soms wel heel erg veel. En dat brengt een risico met zich mee: overbelasting kan er de oorzaak van zijn dat er niet genoeg tijd is voor elkaar. Zo kunnen geliefden van elkaar vervreemden.

Wanneer je Annegien vraagt naar haar tips voor een blijvend gelukkig huwelijk noemt ze in dat kader ook twee woorden die ze essentieel acht: communicatie en verwachtingsmanagement. Niet de meest romantische woorden en misschien klinken ze ook wel veel te bedrijfsmatig, maar ze dekken wel de lading: als partners is het zaak om in gesprek te blijven en niet het onmogelijke van de ander te verwachten.

Eerste oogopslag

Daarom ook is zij kritisch ten opzichte van de huidige date-cultuur. In elk geval wat betreft online dating waarbij de eerste screening wel heel erg op grond van buitenkanten en wensenlijstjes gebeurt en er weinig ruimte is om langzaam iets te laten ontstaan. Want wat iemand in het echte leven uitstraalt kun je online nauwelijks vatten. Zelf herinnert Annegien zich nog levendig de eerste keer dat ze haar man zag. Hij kwam de kamer binnen en de blik in zijn ogen trok onmiddellijk haar aandacht. Wat een leuke vent, dacht ze. Liefde op het eerste gezicht noemt ze dat trouwens niet. Ze betwijfelt zelfs of dat wel bestaat, want liefde gaat toch altijd over een diepere laag van verbinding.

Het mooie is dat zo’n liefdevolle relatie ook kan ontstaan met iemand die niet alle vinkjes heeft die op jouw wensenlijstje staan. Dat gebeurde in elk geval bij Annegien zelf: ‘Ik wilde altijd een man met blond haar, die lid was van een kerk en die niet rookte en ik heb het allemaal niet gekregen. Maar ja, boeien, ik ben toch 45 jaar zeer gelukkig getrouwd.’

Aantrekkingskracht op dat eerste gezicht was het wel en die is altijd gebleven. Maar daarnaast is dus de tijd nodig om te ontdekken of je echt bij elkaar past en de rust om de liefde te laten opbloeien.

Waar let je verder op wanneer je op zoek bent naar een partner? ‘Dat je niet hetzelfde bent, maar wel belangrijke interesses deelt, dat is superbelangrijk. Net zoals een gedeelde kijk op de toekomst samen. Maar het begint met die eerste oogopslag, zonder filter, zonder dat iemand zich anders presenteert dan die is, zoals online vaak gebeurt. Al kan het natuurlijk wel: liefde die via een app begint. Ik heb ook wel Tinder-huwelijken gedaan. Overal kan liefde beginnen, maar uiteindelijk krijgt het pas echt vorm in het echte leven.’

Valkuilen

Over hoe het dan in het echte leven gaat, wordt in die voorbereidende huwelijksgesprekken natuurlijk ook gesproken. Na de eerste start van de voorbereidingen gaat het in een van de vervolgbijeenkomsten ook altijd over de valkuilen. Daarbij leert Annegien het aanstaande bruidspaar hoe belangrijk het is om ergernissen en teleurstellingen uit te spreken, net als de eigen hoop en verlangens. Een behulpzame oefening daarbij – uit een oude pastorale methode – is om het volgende zinnetje naar elkaar uit te spreken: ik heb het nodig dat jij … Daar komen vaak drie categorieën uit: die dingen die binnen handbereik liggen en waar je direct mee kunt beginnen, dingen die wat lastiger zijn en waar je aan kunt gaan werken en tenslotte zijn er dingen die echt heel moeilijk zijn om te realiseren. Misschien moet je die eerst even parkeren en maar beginnen met die eerste twee categorieën. Het zou ook best kunnen dat er wensen of verlangens zijn waarin je de ander niet tegemoet kunt komen. Dan komt de vraag of je daarmee kunt leven. Het antwoord daarop kan iemand alleen zelf geven.

Een heel praktische tip is om ervoor te zorgen dat je ook regelmatig samen thuis bent. Dat is net iets anders dan dat wat tegenwoordig bekend staat als date-night: stellen die afspreken regelmatig samen uit te gaan. Dat is ook leuk en belangrijk, maar samen thuis zijn is misschien nog wel waardevoller dan dat. Daar in de rust en in het gewone steeds weer de verbinding zoeken is essentieel binnen relaties.

Seks

Hoe zit het eigenlijk met het erotische of seksuele aspect binnen relaties, is dat ook een onderwerp in de voorbereidingsgesprekken met het bruidspaar? Ze kan zich niet herinneren dat dat ooit aan de orde is geweest. Gek eigenlijk, dat zoiets belangrijks toch niet ter sprake kwam. Al pratend geeft Annegien aan dat ze dat nu misschien anders zou doen en het – voorzichtig – wel zou benoemen. Blijkbaar is het terrein van de eros zelfs voor dit soort gesprekken haast te intiem. Terwijl ook onze seksualiteit onderhoud en communicatie nodig heeft. En dan komen we toch weer uit bij het toverzinnetje: ik heb het nodig dat jij …

Praten over onze lichamelijke verlangens is net zo belangrijk als het gesprek over onze emotionele kanten. In beide ligt ook een link naar spiritualiteit. De lichamelijke en emotionele ervaring van één-zijn met elkaar heeft een diepe spirituele laag en raakt aan de universele verbondenheid. Waar kwetsbaarheid, overgave en verbinding samenkomen ontstaat een unieke ervaring die ten diepste toe ook spiritueel is.

Al die aspecten van de liefde te mogen vieren, dat blijft toch wel iets unieks en het is een voorrecht voor Annegien om daaraan mee te mogen werken. Ze is dan ook een hartstochtelijk pleitbezorger van een feestelijke bruiloft. ’Bij alleen even naar het stadhuis gaan mis je de kans om je liefde echt goed te vieren. Het ritueel is daarbij het belangrijkste moment van de dag. Dat is de basis en van daaruit vier je het feest. Het blijft toch elke keer weer een wonder dat mensen elkaar vinden, een gevoeligheid voor elkaar ontwikkelen die ertoe leidt dat ze het leven met elkaar willen delen. Daar raak ik nooit over uitgedacht, hoeveel huwelijken ik ook heb begeleid.’

Kim de Berg

Annegien Ochtman (1955) diende voor haar emeritaat de remonstrantse gemeentes Dordrecht en Naarden-Bussum. Ze is eigenaar van Ritualiter, een bureau op het gebied van trouw- en afscheidsceremoniën en andere rituelen. Op haar website (ritualiter.nl) presenteert ze zichzelf als rituelenspecialist, pastoraal psycholoog en zeer vrijzinnig predikant. Tegenwoordig is ze minder dan vroeger bezig met huwelijksvieringen, dit heeft te maken met de mogelijkheid iemand uit eigen kring voor één dag tot babs te laten benoemen. Wie zich in die rol als babs wil laten coachen, kan overigens ook bij Annegien terecht. Verder is ze zeer actief betrokken bij families die afscheid moeten nemen van een dierbare, zowel in seculiere als in kerkelijke settings.