Liefdesverdriet

Mijn oma vroeg mij vroeger wel eens of ik ludduvuddu had. Oma’s mogen dat. Het was haar manier om te vissen naar mijn liefdesleven, waarover ik haar dan prompt méér verklapte dan mijn eigen moeder. Ik was nogal vaak verliefd en ludduvuddu had ik zeker, al was ik er soms ook de aanstichter van.

Als De Liefde één van de grote thema’s is in mythologie en kunst, dan komt liefdesverdriet er direct achteraan. Denk aan Orpheus en Euridyce, of Dido en Aeneas. Ook bij Romeo en Julia neemt liefdesverdriet tragische vormen aan. En niet zo’n beetje. Overmand door verdriet pleegt Romeo zelfmoord na het bericht over de veronderstelde dood van zijn geliefde Julia. Zij twijfelt geen moment en doodt zichzelf door met een mes haar hart te doorboren. Ook de muziek floreert bij liefdesverdriet. Wat te denken van al die componisten met een gebroken hart? Mahler schreef muziek om zijn huwelijk te redden en Ravel componeerde een vioolsonate voor een geliefde die hem afwees. In de popmuziek is liefdesverdriet nooit ver weg. Wie kent niet het iconische I will always love you, hartverscheurend gezongen door Whitney Houston? Liefdesverdriet levert blijkbaar herkenbare en krachtige teksten op, meer nog dan de liefde zelf. Luisteren naar songs over liefdesverdriet biedt velen troost bij een gebroken hart.

De bijbel is spaarzamer als het gaat om liefdesverdriet. Bijbelse helden worden zeker verliefd. Neem Jacob die uit pure verliefdheid veertien jaar zwoegde om Rachel te bemachtigen.  
Ze zijn jaloers, zijn niet te beroerd om hun liefdesrivalen te doden, maar of ze ook liefdesverdriet hebben?  Ze slaan in elk geval nooit de hand aan zichzelf na verlies van een geliefde. Wel wordt Gods verdriet over mensen vergeleken met liefdesverdriet, wanneer zij Hem afwijzen of negeren. Gods hart is ook diep bewogen voor mensen met een gebroken hart, getuige psalmteksten als De Heer is nabij de gebrokenen van hart en redt de verbrijzelden van geest (Psalm 34: 18). Maar of het hier over liefdesverdriet gaat?

Wanhoop

Vrijwel iedereen die ooit verliefd was en werd afgewezen of verlaten, kent het intense gevoel van wanhoop: verdriet, schaamte, boosheid en meestal een mengeling daarvan. Het vreselijke missen van de geliefde. Het volkomen verlies van de grond onder je voeten, de vreselijke pijn van de afwijzing. Liefdesverdriet kan zo groot en overspoelend zijn, dat je denkt er nooit meer overheen te kunnen komen. Over het algemeen wordt het woord liefdesverdriet gebruikt in situaties waarin een relatie werd verbroken of een liefde niet werd beantwoord. In situaties waarin een geliefde overlijdt wordt het verdriet rouwverdriet genoemd. Ook een vriendschap die eenzijdig wordt beëindigd, kan intens verdriet brengen: vriendschapsverdriet.

Liefdesverdriet kan heftige lichamelijke en emotionele pijn geven, te vergelijken met de symptomen van een ziekte. Het gevoel verlaten te zijn leidt tot depressieve symptomen als neerslachtigheid en minderwaardigheid, oeverloos piekeren, niet kunnen slapen en geen eetlust meer hebben, hoofdpijn, vermoeidheid en problemen met concentreren. Soms heeft iemand suïcidale gedachten. Het leven is niet meer de moeite waard. Liefdesverdriet kan zoveel stress meebrengen, dat de hartspier verlamd raakt. Dit wordt het gebroken hart syndroom genoemd (Takotsubosyndroom).

Emotionele pijn

De duur van liefdesverdriet kan enorm variëren, van een paar dagen tot jarenlang. Mannen en vrouwen hebben even vaak liefdesverdriet, maar mannen rapporteren gemiddeld een zwaardere emotionele pijn dan vrouwen. Voor dat laatste worden meerdere redenen genoemd. Vrouwen initiëren vaker een relatiebreuk dan mannen, dus mannen zijn vaker de pineut. Mannen verwerken emoties vaker intern, houden zich naar buiten toe groot, wat hun verdriet intenser kan maken. Vrouwen hebben daarentegen vaak meer emotionele steunnetwerken, waardoor het verdriet draaglijker is. Is er een relatie tussen liefdesverdriet en femicide? Nee, een man die zijn vrouw doodt na een relatiebreuk doet dat niet uit liefdesverdriet. Femicide ontstaat vrijwel altijd uit controle, intimidatie, machtsmisbruik en langdurig partnergeweld, niet vanuit verdriet.

Loslaten

Volgens de laatste inzichten wordt liefdesverdriet vergeleken met een verslaving. Een verslaving aan liefde in dit geval. Wanneer we verliefd zijn, is het genotscentrum (de nucleus accumbens ) in onze hersenen bovenmatig actief. Het maakt dat we ons in de wolken en opgewonden voelen en het prikkelt de seksuele begeerte. Na een afwijzing of  relatiebreuk zakt ons hele dopaminesysteem in elkaar, met heftige fysieke en emotionele onttrekkingsverschijnselen tot gevolg. Pijn dus en craving, dat wil zeggen het intense en bijna ondraaglijke verlangen naar de verdwenen geliefde. Alles in ons wil die terug, wil de breuk ongedaan maken. We moeten dus afkicken. En net als met het afkicken van alcohol of drugs, betekent dit vooral: geen contact meer! Loslaten. Geen vrienden willen blijven. De geliefde niet blijven romantiseren. Onze geest past talloze trucs toe om de breuk in gedachten of fantasie ongedaan te maken. Maar Orpheus’ missie om zijn Euridyce uit het dodenrijk terug te halen was op voorhand tot mislukken gedoemd.

Loslaten betekent de realiteit van de breuk erkennen en zichzelf de ruimte geven om te rouwen en boos te zijn. Niet zoals Orpheus achterom blijven kijken, maar weer vooruit.

Dat lukt de meeste mensen doorgaans goed. Ik denk met een zekere nostalgie terug aan mijn jeugd, waarin de ludduvudde altijd vooraf gegaan werd door een hartstochtelijke verliefdheid. Laat hij mij kussen, laat zijn mond mij kussen, jouw liefde is zoeter dan wijn.

Ik had het niet willen missen.

Rachel Adriaanse