Boekbespreking ‘Een ketternest’

Elke rondleiding in de remonstrantse kerk in Nieuwkoop begint met het aanwijzen van de eerste predikant van deze gemeente op het predikantenbord dat achterin de kerk hangt. Dat was Wouter Cornelisz. van Waarder. Zijn naam, zo voeg ik daaraan dan toe, is ook te vinden op het predikantenbord in de hervormde kerk in dit dorp. Alleen staat er daar achter zijn naam: afgezet!

Daarmee zitten we direct midden in de geschiedenis van deze nu kleine remonstrantse gemeente die begon in de roemruchte tijden van de godsdiensttwisten tijdens het Twaalfjarig Bestand. Het geschil over de predestinatie tussen Arminius en Gomarus. De bijna-burgeroorlog tussen de steden in Holland en de stadhouder Maurits. De geschillen die leidden tot de dood van Van Oldenbarnevelt op het schavot op 13 mei 1619 en de ontsnapping van Hugo de Groot uit Loevestein, in de befaamde boekenkist twee jaar later.

Hendrik Battjes, sinds mensenheugenis bekend van de lokale geschiedschrijving in Nieuwkoop en Amsterdam, heeft zich gedurende tientallen jaren bezighouden met historisch onderzoek naar het dorp Nieuwkoop. Recent verscheen bij het Historisch Genootschap Nieuwkoop en omgeving zijn publicatie Een ketternest in de Gouden Eeuw. De eerste remonstranten van Nieuwkoop in onderdrukking en verzet. In dit rijk geïllustreerde boekwerk neemt Battjes de lezer mee naar het begin van het remonstrantisme. Aan de hand van origineel archiefonderzoek weet hij op een geloofwaardige manier de vroegste remonstranten in dit gedeelte van het Groene Hart tot leven te brengen. Het is opvallend hoeveel informatie hij over Wouter, die in allerlei opzichten ook een lastpak was, boven water blijkt te krijgen. Ook Uytenbogaert, de leider van de remonstranten, heeft veel te stellen met de al te felle Wouter.

Het is een diepgaand boek met veel originele informatie. Ik kan het elke geïnteresseerde in de vroegste remonstrantse geschiedenis van harte aanbevelen.

Tjaard Barnard
predikant te Nieuwkoop, voorzitter van de Taakgroep voor het remonstrantse erfgoed

Pesterige dominees
Een aardige anekdote die uitgebreid verteld wordt, is dat op enig moment remonstranten zijn veroordeeld en verbannen, maar undercover zijn teruggekeerd naar de Noordelijke Nederlanden. Wouter trekt op met zijn collega Passchier de Fijne (het ijsvogelken). De heren predikanten vervelen zich een beetje en om de tijd te doden kloppen ze bij een pastorie aan om de predikant eens wat te vragen over de predestinatie. Daarbij laten ze niet weten ook theoloog te zijn. De predikant durft het gesprek eigenlijk niet aan en roept er twee ouderlingen bij. In de buurt zit een hoogzwangere dame. Wouter suggereert haar dat het heel bijbels is om te denken dat als er een tweeling wordt geboren, de ene wel uitverkoren zou kunnen zijn en de andere verworpen. (Jakob heb ik liefgehad en Esau heb ik gehaat (Rom. 9: 13)) De predikant wordt zo boos, dat er uiteindelijk een handgemeen ontstaat.