Halen en brengen

Arnold Huijgen vervult met verve zijn rol als Theoloog der Nederlanden. Hij kijkt daarbij over de grenzen van zijn eigen kerkgenootschap heen. Wat beoogt hij daarmee?

In 1997 begon ik aan de studie theologie met het vaste voornemen dominee te worden binnen de Christelijke Gereformeerde Kerken. Daartoe voelde ik me geroepen, en al is dat gevoel van roeping verbreed en veranderd, dat besef is nooit meer weggegaan. Gaandeweg ging ik de theologie steeds interessanter vinden en ook die interesse is een blijvertje gebleken. Wel ben ik veranderd in de manier waarop ik theologie bedrijf. Nog altijd zie ik theologie in nauw verband met de kerk, maar meer dan voorheen bepaalt de maatschappelijke horizon de manier waarop ik theologiseer en richt ik me meer op communicatie met de samenleving. De theologie is namelijk maar een klein vakgebied en mensen komen geen theologie meer halen, dus moeten theologen zich oefenen in het brengen van theologie buiten de kring van geloof en kerk. En dat is verrijkend.

Gaandeweg heb ik een paar dingen geleerd. Ze liggen eigenlijk voor de hand, maar pas als je het ervaart, weet je het. Denken vanuit de ander en diens perspectief zorgt dat je scherper ziet en dus ook beter kunt vertellen op welk punt theologie ertoe doet. Dat begint bij luisteren en je verdiepen in wat voor anderen en voor jezelf op het spel staat. Verder heb ik geleerd (en ben ik aan het leren) hoe belangrijk het is de juiste toon te treffen. Verbindend of juist schurend, ultrakort op tv of radio of wat meer relaxed in een podcast: het doet ertoe.

Gesprek over hoop
Dat is nog maar de vorm. Inhoudelijk denk ik dat theologie aan een gesprek over hoop kan bijdragen. In de gesprekken die ik als Theoloog der Nederlanden voer over mijn thema Diep gaan komt de hoop eigenlijk altijd wel ter sprake. Maar hoop is een moeilijk thema in een wereld waarin het klimaat verandert, de polarisatie toeneemt en maatschappelijke problemen soms door politieke onwil in stand worden gehouden. Wat maakt het leven de moeite waard? Verrassend weinig stellen we elkaar die vraag en opvallend vaak blijken mensen ervoor open te staan daar een gesprek over te voeren. Zelfs als ik er een bijbelverhaal over bijvoorbeeld de uittocht uit Egypte naast leg, stuit dat maar zelden op weerstand. Ik ben blij verwonderd: het kan weer, we kunnen het weer over hoop en Geest, over God en de Schriften hebben, na het grote afscheid van de kerk sinds de jaren zestig.

Vrijwel altijd breng ik de opstanding van Jezus Christus en het werk van de Geest ter sprake. Pasen is voor mij de bron van hoop: als het waar is dat Jezus Christus de dood aan de andere kant heeft opengebroken (en ik geloof dat dat waar is), kan de hele wereld nieuw worden. En het werk van de Geest helpt mij waarderen wat er aan goeds in de wereld is. Als theoloog ben ik natuurlijk niet alleen theologie aan het brengen. Ik leer veel van mensen van allerlei overtuigingen en achtergronden. Als christen geloof ik dat de Geest van God op allerlei manieren bezig is om mens en wereld te bezielen met het goede. Dat alleen is al een reden om je niet in je eigen hokje op te sluiten. Het wordt weer Pinksteren, daarom geloof ik dat ik nergens ter wereld kan komen of de Geest is ergens verborgen al aan het werk. Ik moet alleen nog ontdekken waar en hoe.

Ook in mijn expliciet theologische werk doe ik mijn best de dialoog te zoeken. In mijn boek Inferno: De ontdekking van de hel, dat over een paar weken verschijnt, ontwikkel ik een nieuwe christelijke visie op de hel in gesprek met filosofen als Hannah Arendt en Michel Foucault en schrijvers als T.S. Eliot en Tommy Wieringa. Zij helpen mijn denken en uiteraard hoop ik dat mijn denken op deze manier ook relevant blijkt te zijn voor wie een heel aantal geloofsvoorstellingen niet deelt, maar toch naar taal zoekt om de diepste ellende te verwoorden en te bestrijden.

Graag moedig ik alle theologen aan om steeds de publieke context op te zoeken. Je krijgt er betere theologie van, scherpere vragen en wie weet kun je nog eens wat delen van wat voor jou waardevol is.

Arnold Huijgen (1978),
predikant Christelijke Gereformeerde Kerken en hoogleraar aan de Protestantse Theologische Universiteit. Theoloog der Nederlanden in 2025.