Ja, ik ben van de kerk

Marie van der Gaag is student aan het Remonstrants Seminarie en werkt een dag per week als straatpastor in Leiden. Dat lijkt al een statement op zich.

Ben je van de kerk? Die vraag krijg ik regelmatig wanneer ik met iemand in gesprek raak op straat of in de daklozenopvang. In deze vraag klinkt ergens wat wantrouwen door. Waarom heb je interesse in mij? Anderzijds is er vaak ook een soort geruststelling voelbaar: die mensen van de kerk bekommeren zich om een ander. Het is tegelijkertijd een vraag waar pijn onder zit. De ervaring van mensen die dak- of thuisloos zijn is dat ze niet helemaal meer meetellen in de samenleving. Dat anderen hen al of niet vriendelijk voorbij lopen of zelfs negeren. Een man die vaak bij het station te vinden is, vertelde me onlangs dat ik de eerste persoon was die hem die dag had aangekeken. Het was al 13.00 uur.

Mijn weg naar het straatpastoraat begon met de keuze om Religiewetenschappen te studeren in deze stad. Wat me daarin aantrok was niet alleen mijn interesse in geloof en de rol van religie in de samenleving, maar vooral de vraag hoe mensen zin geven aan het leven en zich onderdeel weten van iets groters. Na mijn studietijd heb ik verschillende functies bekleed bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, het ministerie van Defensie en een periode in de uitvaartbranche gewerkt. Per toeval ben ik uiteindelijk bij Stichting Straatpastoraat Leiden terecht gekomen. Ter afronding van de opleiding tot geestelijk verzorger aan de Radboud Universiteit interviewde ik Femke Post over haar werk in het verpleeghuis. Ze vertelde dat ze zich daarnaast ook inzet voor dak- en thuislozen als straatpastor. Haar enthousiasme was aanstekelijk. Kort na ons mooie gesprek droeg ze mij aan als tijdelijke vervanger tijdens haar zwangerschapsverlof. Inmiddels zijn Femke en ik alweer twee jaar collega’s.

Als straatpastor ben je er voor alle mensen die dak- of thuisloos zijn, of zijn geweest, ongeacht hun achtergrond. In de regio Leiden zijn dit ruim 1700 personen. Er zijn verschillende redenen waardoor zij dakloos zijn geworden. Bijvoorbeeld door financiële problemen, een scheiding, verslaving of psychische kwetsbaarheid. Het is een brede aandachtsgroep waaronder we mensen scharen die verblijven bij familie of vrienden, in auto’s, buiten of in een van de opvanglocaties van Stichting De Binnenvest in Leiden.

Presentie
Straatpastoraat is presentiepastoraat. Dat houdt in dat Femke en ik daar zijn waar het leven van dak- of thuisloze mensen zich afspeelt. We bezoeken de drie locaties van Stichting De Binnenvest, zijn aanwezig op straat, in parken en op pleinen en bezoeken inloophuizen. Hoe het contact eruit ziet wisselt per persoon. Soms is het oppervlakkig en vluchtig, soms heel diepgaand en langdurig. De ene keer voeren we gesprekken over alledaagse dingen of zaken die op dat moment op de voorgrond spelen, de andere keer over de zin van het leven of bidden we samen. Hoe het contact zich ontwikkelt laten we altijd afhangen van onze gesprekspartner, zijn of haar behoefte is hierin leidend. Soms blijven we betrokken bij mensen nadat ze een huis hebben gekregen, als zij dat willen. Ook bezoeken we onze contacten wanneer zij in het ziekenhuis of de gevangenis terecht komen en bieden we begeleiding bij overlijdens en uitvaarten. Tot slot organiseren we maandelijks een viering en jaarlijks een kerstdiner en een boottocht.

Onvoorwaardelijke aandacht
Voor mij stopt geloof niet buiten de muren van de kerk. Sterker nog, ik denk dat het daar juist begint! Vanuit het christendom ga je een verantwoordelijkheid aan voor de grotere gemeenschap. Je kunt zeggen en denken dat je gelooft, maar wat doe je er uiteindelijk mee? Hoe ben jij barmhartig? Hoe draag jij bij aan vrede? Hoe breng jij licht in de wereld? Wat ik zo bijzonder vind aan het straatpastoraat, is dat je vaak niet heel veel voor de ander kunt doen in praktische zin. De kracht van het straatpastoraat zit hem in het onvoorwaardelijke en volledige zijn voor en met de ander. Zonder oordeel en zonder plan. Er wordt ruimte geschapen waarin die ander centraal staat. Echt contact, van mens tot mens. Elkaar nabij zijn in goede en verdrietige tijden. De menselijke ervaring samen delen. Straatpastoraat is geleefde theologie, ook al blijft dat soms onuitgesproken. Ik zie mezelf niet zozeer als boodschapper van het geloof, maar als medemens die de tijd heeft om een luisterend oor te bieden. Dus op de vraag Ben je van de kerk? zeg ik volmondig ja. Maar mijn kerk beperkt zich niet tot een gebouw. Samen zijn wij kerk. En iedereen die daarbij wil horen is welkom.

Marie van der Gaag (1990)
Straatpastor in Leiden, student aan het Remonstrants Seminarie