Recensie De leegte voorbij?

Als er één verhaal is waarvan je zou kunnen vermoeden dat het samenbindende kracht heeft, dan is dat het kerstverhaal. Inclusief de roep om vrede en betrokkenheid op elkaar. Of…is met het afscheid van de dominantie van de christelijke traditie ook dat verhaal er één van vele geworden?

De vraag naar een verbindend verhaal vormt de motor achter het boek De leegte voorbij van psychiater Esther van Fenema en remonstrants predikant Joost Röselaers. De titel verwijst naar een eerder boek van Van Fenema over de leegte van het verlaten individu, dat hoopte na de dood van God zelf God te worden. Wat viel dat tegen!     

Zeventien geïnterviewden delen de diagnose dat sprake is van leegte in de samenleving en dat er geen verbindend verhaal meer bestaat. Met hen gaan de auteurs op zoek naar bouwstenen voor een verhaal dat ons verbindt, een narratief dat mensen inspireert tot een nieuw wij.

Nu is de ene geïnterviewde wat terughoudender als het gaat om de formulering van dat nieuwe collectieve perspectief dan de ander. Moeten we wel streven naar één verhaal of is het voldoende als je elkaars verhaal herkent? Anderen formuleren een verhaal waarin universele, transcendente waarden als solidariteit, vertrouwen en verdraagzaamheid centraal staan.    

De in het boek geuite cultuurkritiek is soms wat algemeen: hét individu en dé leegte. Hoe moeten we die individualisering nu precies begrijpen en waarderen? En, wat zou een begrip als  transcendentie in een geseculariseerde samenleving meer kunnen betekenen dan een afstoffen van kernwaarden die aanduiden wat ons overstijgt?  

Hoe dat verder zij, velen zullen het verlangen naar een verbindend verhaal herkennen. De auteurs dagen iedereen uit om daarvoor bouwstenen aan te dragen. Inclusief de kerken als mogelijke tempels van de toekomst.

Koen Holtzapffel